Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte klasik sözleşmelerin yanında çok sayıda standart sözleşme yapılmaya başlanmıştır. Yapılan standart sözleşmeler ise tüketicilerin mağduriyetine neden olmuştur. Tüketiciler uzun süre satıcıların dayattığı sözleşmeleri imzalamak zorunda kalmıştır.

Bu mağduriyetlerin önlenmesi için 4822 sayılı Kanun ile değişik 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'da tüketici sözleşmelerindeki haksız şartların genel durumu düzenlenmiştir. Akabinde ise 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesinde tüketici sözleşmelerinde bulunan haksız şartların tanımı, hüküm ve sonuçları düzenlenmiştir.

Tüketiciyle önceden müzakere edilmeden sözleşmeye eklenen ve dürüstlük kuralına aykırı şekilde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan maddeler haksız şart olarak kabul edilir. Bu şartlar, 6502 sayılı Kanun gereğince hükümsüz olup tüketiciyi bağlamaz. Sözleşmenin geri kalan hükümleri geçerliliğini korumaya devam eder.

Haksız Şartların Özellikleri

• Müzakere Edilememe: Tüketicinin madde içeriğine etki edememiş olması gerekir.
• Aleyhe Dengesizlik: Tarafların hak ve yükümlülüklerinde tüketici zararına açık bir eşitsizlik yaratmasıdır.
• Dürüstlüğe Aykırılık: İyi niyet kurallarına ve dürüstlüğe aykırı düşen hükümleri kapsar.
• Tek Taraflı Değişiklik: Satıcının önceden haber vermeden hizmet şartlarını veya fiyatı değiştirmesi.
• Aşırı Cezai Şart: Tüketiciden haksız ve fahiş tutarlarda cayma/ceza bedeli talep edilmesi.
• Hak Kısıtlama: Tüketicinin yasal haklarını (örneğin ayıplı malda seçimlik haklar) kullanmasının engellenmesi.
• Tek Taraflı Fesih: Satıcıya sebepsiz yere sözleşmeyi feshetme hakkı verip tüketiciye bu hakkın tanınmaması.
• Örtülü Onay: Sözleşme metninde gizli veya anlaşılması güç ibarelerle tüketiciye ek borçlar yüklenmesi.

Tüketicinin Hakları ve Başvuru Yolları

• Yok Sayma: Haksız şartlar baştan itibaren hiç yazılmamış (geçersiz) kabul edilir.
• Tüketici Hakem Heyeti: Şartın iptali ve varsa ödenen haksız bedelin iadesi için ikametgahınızdaki kuruma başvurmak mümkündür.
• Tüketici Mahkemesi: Hakem Heyeti sınırlarını aşan tutarlar için yetkili yargı organına dava açmak gerekmektedir.

Tüketicilerin taksitli satış yapan mağazalardan yapmış olduğu alışverişler sonucunda taksit ödemelerinde gecikmeye düşmesi halinde, mağazalar tarafından tüm senetlerin icra takibine konu edilmesi ve bu süreçte yüksek faiz ile cezai şart talep edilmesi sıklıkla karşılaşılan tüketici sorunlarındandır.

Günümüzde taksitli satış yapan bazı mağazalar; zaten normal piyasa fiyatının çok üstünde satış yapmakta, bununla da yetinmeyerek ödemede bir aksaklık yaşanması durumunda alacağına fahiş faiz ve cezai şart uygulayarak zaten mağdur olan vatandaşı daha da zor duruma sürüklemektedir. Tüketici borcunu ödemek istediğinde ise avukatlık büroları ile muhatap edilmekte ve borcunu ödemekte zorluk yaşayan vatandaş daha da çıkmaza sürüklenmektedir.

Tüketicinin Hakları

• Tüketicinin hakları Tüketici Kanunu çerçevesinde korunmaktadır.
• Faize faiz yürütülmesi yasa dışıdır. Taksitli satış yapan mağaza borç indirimi yapmak, faizin faizini silmek durumundadır.
• Dava yoluyla mağazaların fahiş olarak uyguladıkları faiz ve haksız şartların iptali mümkündür.
• Taksitli satış tutarının tamamı için düzenlenen tek senet/bono yasaya aykırı olduğundan iptal edilebilir.
• Yasalara aykırı olarak düzenlenen hiçbir özel anlaşma/sözleşme yasalardan üstün tutulamaz.

Başvuru Yolları

• İcra takibinde talep edilen yüksek faiz ve cezai şart alacak kalemlerine karşı İcra Hukuk Mahkemesi veya Tüketici Mahkemesine müracaat edilebilir.
• Taksitli satış firmalarının fahiş faiz uygulamalarının önüne geçilmesi tüketici yasası sayesinde mümkündür.

Senet (Bono), Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenmiş kıymetli evraktır. Tüketicinin imzalamış olduğu senetler de kıymetli evrak olmakla birlikte bazı önemli kısıtlamalara tabidir.

Tüketici Senetlerinin Geçerlilik Koşulları

• Tüketicinin düzenlemiş olduğu senetlerin mutlaka nama yazılı olması gerekmektedir. Nama yazılı senet ile tüketici sadece satıcıya karşı sorumlu olur; bu şekilde senet borca bağlı hale gelir.
• Her taksit için ayrı senet düzenlenmesi gerekmektedir. Uygulamada satıcılar tek senet düzenleyerek tüketiciyi borçlandırmaktadır; bu yöntem yasaya aykırıdır.
• Tüketicinin vermiş olduğu senet nama yazılı olarak düzenlenmez ise tüketici yalnızca satıcıya karşı sorumlu olmaktadır. Senetin üçüncü kişilere devri halinde tüketicinin üçüncü kişilere karşı sorumluluğu yoktur.

Uygulamadaki Sorunlar

Tek senet düzenlendiğinde tüketici, almadığı ya da ayıplı olan mal veya hizmetin parasını cebri icra yoluyla ödemek zorunda kalabilmektedir. Bu durum tüketicinin en temel haklarının ihlaline yol açmaktadır.

İzlenecek Hukuki Yol

• Tüketici, İcra Hukuk Mahkemesine başvurarak usulüne uygun düzenlenmeyen senetin iptalini isteyebilir.
• Söz konusu uyuşmazlıkların doğru ve hızlı çözülmesi açısından hukuki yardım alınması önerilmektedir.